PERŁY JANINY czyli o wyjątkowej kolekcji Pawła Siudy i libiąskich Skittlesach

Kopalnia Janina to działająca od 1907 roku kopalnia węgla kamiennego znajdująca się w Libiążu, w województwie małopolskim, we wschodniej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Zakład należy do spółki TAURON Wydobycie S.A.

kopalnia janina
Kopalnia Węgla Kamiennego Janina nocą. Widok od strony Moczydła. 2013 rok

Jest to kopalnia o największych zasobach operatywnych węgla kamiennego w Polsce. Szacuje się ilość około 2,1 mld ton węgla w złożach, co przy obecnie zaplanowanym poziomie eksploatacji, aspektach ekonomicznych i skomplikowanej budowie geologicznej powinno pozwolić na funkcjonowanie zakładu jeszcze przez około 60-70 lat. Równocześnie Janina planowana jest jako jedna z ostatnich, najpóźniej przeznaczonych do likwidacji polskich kopalń węgla energetycznego. Obecnie ilość zatrudnionych na zakładzie to około 2300 osób. Janina funkcjonuje na obszarze górniczym o powierzchni 81,13 km2, a wydobycie jest prowadzone w trzech rejonach wydobywczych i obejmuje eksploatacje pokładów 119/2, 203/3 oraz 207. Zakład posiada system odwadniania wyposażony w rezerwę pomp i wyrobisk wodnych z powodu napływu wód dołowych do wyrobisk podziemnych (ok.19 m3 wody/min). Eksploatowany węgiel pochodzi z Produktywnych Warstw Węglonośnych zalegających na głębokości do 1000 m. Reprezentowany jest przez westfal C i D warstw libiąskich i łaziskich oraz górną część formacji orzeskich. Janina dostarcza na rynek węgiel kamienny typu 31.1 i 31.2 o średniej zaw. popiołu max. do 14,85% (207) i średniej zaw. siarki max. do 2,33% (119/2).

janina libiąż
Mapa lokalizacyjna z oznaczeniem KWK Janina. OpenStreetMap

Powyższy tekst może stanowić opis jakiejkolwiek kopalni węgla kamiennego w Polsce, jednak jest w Janinie coś, co nas bardzo zainteresowało. Po raz pierwszy kopalnia przykuła uwagę kolekcjonerów w styczniu 2020 roku, gdy znany libiąski pasjonat lokalnej historii i przyrody Paweł Siuda zaprezentował na fejsbukowej grupie MINERAŁY STAREJ KAMIENICY I NIE TYLKO okazy swoich pereł jaskiniowych (nazywanych przez niektórych również perłami kopalnianymi). Poniżej znajdziecie relację z tego odkrycia bezpośrednio od Pawła:

perły janina

W jednym z wyrobisk wentylacyjnych na poziomie 300 m, kopalni węgla kamiennego Janina w Libiążu, zaobserwowałem mnóstwo białych i szarawych kuleczek. Były rozsypane na sporym obszarze spągu tego wyrobiska. Wszędzie tam płynęła woda wydostająca się ze stropu i ociosów tego chodnika. Początkowo Czytaj dalej

REGULICE – co wulkanizm ma do ametystów i agatów?

Tekst powstał na podstawie referatu „Niewykorzystane walory geoturystyczne skał wulkanicznych Regulic” na 62. Barbórkowej Konferencji Studenckich Kół Naukowych Akademii Górniczo-Hutniczej.

Regulice to niewielka miejscowość licząca sobie przeszło 2000 mieszkańców, położona w województwie małopolskim, w powiecie chrzanowskim, w gminie Alwernia. Jest ona oddalona na zachód od Krakowa o około 25 km. 

regulice mapa
Położenie Regulic na tle powiatu chrzanowskiego

Przedmiotem dzisiejszych rozważań będzie dawny, bo otwarty w 1908 roku, a zamknięty z rokiem 1974, kamieniołom permskiego melafiru znajdujący się w tejże miejscowości, na południowych stokach wzniesienia Kamionka. Według danych przez przeszło 66 lat kamieniołom wyprodukował ponad 2 mln ton urobku, który Czytaj dalej

INKLUZJE czyli o tym co w krysztale zamknięte

Inkluzje (inaczej wrostki) są to wszelkie ciała stałe, ciecze i gazy zamknięte wewnątrz minerału. Inkluzje mogą zostać uwięzione w przestrzeni krystalicznej w trakcie trwania krystalizacji, bądź dostają się do jej wnętrza już po jej ustaniu. Pojawienie się nieciągłości w minerale (spękań) umożliwia wniknięcie do jego wnętrza substancji.

Po lewej: Rutyl w kwarcu, po prawej: dumortieryt w kwarcu
Kolekcja i fotografia: B. Kajdas

Inkluzje mogą być zarówno dostrzegalne gołym okiem (widoczne makroskopowo), bądź bywają tak drobne, że odróżniamy je wyłącznie przy pomocy badań mikroskopowych. W takich przypadkach mogą mieć wyraźny wpływ na cechy minerału „gospodarza” (np. różowe zabarwienie w kwarcu różowym spowodowane przez mikrowłókna dididumortierytu). Przyjmuje się, że żaden surowiec powstały w naturalnych warunkach Czytaj dalej

UHERCE MINERALNE – Czarne złoto na polskiej łące

Ropa

Spójrzcie tylko na te słoiczki! Ropa, oto najprawdziwsza ropa naftowa, a ja zostaję ropnym baronem… no może z tym baronem to przesadziłem 🙂 Z chęcią za to opowiem skąd ją wziąłem, bo wiąże się to z bardzo ciekawa lokacją w Bieszczadach, gdzie ropa naftowa sama z siebie wypływa na powierzchnię.
Tekst Tymona Kalbarczyka

Wycieki naturalnych bitumenów na powierzchnię nie są szczególnie rzadkie. Niemal każdy słyszał o jeziorze asfaltowym w Trynidadzie czy wypływach asfaltu z ropą na brzegach morza martwego. Mało kto jednak wie, że ropne źródliska są dość częste również na terytorium naszego Kraju, a konkretniej w Karpatach fliszowych.

Historia wydobycia ropy w Uhercach Mineralnych

 

 

Zanim przedstawię zarys historyczny pragnę zastrzec, że część przedstawionych informacji może być nie do końca zgodna z prawdą, gdyż nie udało mi się zweryfikować wszystkiego. Jeśli ktoś posiada dostęp do wiarygodnych źródeł na temat historii Czytaj dalej

TYNIEC – Wapień, kalcyt i rakieta

Uwaga! Omawiany obszar znajduje się w obrębie Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Zbieranie okazów należy ograniczyć wyłącznie do rumoszu skalnego.

W odległości około 12 km na południowy-zachód od centrum Krakowa,
na prawym brzegu Wisły znajduje się dawna przyklasztorna wieś – Tyniec.
Mieszkańcom ta część Krakowa (w latach 70tych Tyniec został włączony do miasta Kraków i stanowi część Dzielnicy VIII Dębniki) kojarzy się przede wszystkim z prawie tysiącletnim Opactwem benedyktynów będącym najstarszym z istniejących dziś klasztorów w Polsce. Mało kto poszukuje tutaj atrakcji poza klasztornymi murami,
a jak się okazuje nawet geolodzy i miłośnicy minerałów znajdą tu coś dla siebie.

Opactwo w Tyńcu
Opactwo w Tyńcu Czytaj dalej

KORUNDY SYNTETYCZNE – Skarby z pieca

Do napisania dzisiejszego artykułu zaprosiłem Karola Parkitę – geologa i kolekcjonera minerałów który do niedawna zajmował się bardzo ciekawym tematem tzw. syntetycznych korundów z zakładu Dolina Nidy. Tekst zamieszczony poniżej jest krótkim streszczeniem jego badań oraz pracy dyplomowej które w moim odczuciu poruszają temat nie tylko interesujący ze względów stricte mineralogicznych, ale przede wszystkim z racji walorów kolekcjonerskich. Wszystkim polskim kolekcjonerom znane są syntetyczne cynkity z Oławy, jedynak jestem pewny, że mało kto słyszał o syntetycznych rubinach z Doliny Nidy. Artykuł Karola wzbogaciłem również o kilka moich fotografii które mam nadzieję oddają w pełni niezwykłe piękno opisywanych przez niego okazów. Tym samym zapraszam do czytania w trakcie którego polecam mieć na uwadze że nieczęsto słyszy się o polskich rubinach.

Piotr Zając

W 2010 roku otrzymałem kilkanaście okazów pochodzących z zakładu Dolina Nidy w Leszczach. Rok później stały się one przedmiotem moich badań. Okazy te są odpadami powstającymi w generatorze ciepła (palenisku), którym w tym przypadku był kalcynator gipsowy. Pierwotnie stanowiły one materiał ogniotrwały ochraniający od środka strefę paleniska. Badany materiał został zidentyfikowany wstępnie jako korund. Obecność tego minerału rodzi pytanie, czy mógłby potencjalnie stanowić surowiec wtórny do wykorzystania. Zaistniała więc konieczność dokładnego zidentyfikowania nowopowstałej mineralizacji, scharakteryzowania jej pod względem składu chemicznego oraz poznania warunków jej powstawania. Czytaj dalej

HEMATYT – Minerał z Eneidy

Hematyt to minerał z gromady tlenków, którego nazwa pochodzi od greckiego haema, co znaczy krew lub haimatites – krwisty, ponieważ kojarzono ten minerał z zakrzepłą krwią, oraz nawiązuje do czerwonej barwy po jego sproszkowaniu. Znany jest od starożytności, a jego pięknem zachwycał się nawet Wergiliusz opisując błyszczące kryształy z Elby w swoim poemacie Eneida.

Jest to prosty tlenek żelaza (III), o wzorze Fe2O3, krystalizujący w układzie trygonalnym, tworzący kryształy izometryczne (romboedr, dwunastościan podstawowy), krótkosłupkowe (słup i bipiramida pseudoheksagonalna), grubobeczułkowate, tabliczkowe, płytkowe lub nawet igiełkowe i włosowe.


Przykładowy kryształ hematytu

Hematyt posiada twardość 5,5 do 6,5 w skali Mohsa, lecz jest przy tym dość kruchy. Jest minerałem nieprzezroczystym (tylko w bardzo cienkich kryształach jest Czytaj dalej

KOPALNIA IŁÓW ZESŁAWICE – Nowa Huta z mioceńskiego morza

Ponad pół roku temu opublikowałem jeden z moich pierwszych artykułów na blogu Mamo Zbieram Gruz dotyczący kopalni iłów Zesławice. Czytelnicy REALGARA też powinni mieć możliwość zapoznania się z jego treścią, dlatego w ramach przypomnienia wrzucam ten artykuł, który podniósł nam znacznie ilość wejść, a nawet został wykorzystany w nowohuckim dwutygodniku „Lodołamacz”:

W 1952 roku, we wsi Zesławice zlokalizowanej 10 km na północny wschód od centrum Krakowa (obecnie Dzielnica XVII – Wzgórza Krzesławickie) utworzona została kopalnia odkrywkowa surowca ceramicznego wraz z cegielnią. Czytaj dalej

RABE – Gołoborza, szczawy i diamenty w gęstym lesie

Łuska Bystrego (łuska tektoniczna); wstecznie obalony element tektoniczny występujący w rejonie Baligrodu (wieś w województwie Podkarpackim – powiat bieszczadzki) zbudowany ze skał reprezentujących pełen profil utworów kredy o typie sukcesji śląskiej. Stanowi ona część strefy przeddukielskiej, będącej najbardziej wewnętrzną, południową częścią jednostki śląskiej we wschodniej części polskich Karpat. Ze względu na ciekawy charakter i budowę, Łuska Bystrego jest bardzo dobrze znana geologom, którzy wielokrotnie badali i opisywali unikalną mineralizację rtęciowo-arsenową występującą w jej obrębie. Dzięki tej mineralizacji skałom fliszowym towarzyszą wody mineralne – szczawy arsenowe, ale także rzadkie minerały arsenu i rtęci, w Polsce obecne w ilościach kolekcjonerskich jedynie w okolicach podbieszczadzkiej wsi Rabe.

Rabe minerały
Szkic geologiczny okolic Rabego (Radwanek-Bąk, 2009) Czytaj dalej

GRANATY – Piękno i różnorodność

Granaty to grupa minerałów zaliczana do gromady krzemianów wyspowych o ogólnym wzorze: X2+3Z3+2[SiO4]3, gdzie: X reprezentują pierwiastki dwuwartościowe: Ca, Mg, Fe, Mn; a Z to pierwiastki trójwartościowe: Al, Fe, Cr, Ti, Zr, V. G. krystalizują w układzie regularnym, najczęściej przyjmując postać dwunastościanu rombowego (a) lub
dwudziestoczterościanu deltoidowego (b).


Charakterystyczne formy kryształów

Występują też jako skupienia ziarniste, zbite i nieregularne ziarna. Barwa granatów jest bardzo urozmaicona, przyjmują praktycznie każda barwę, oprócz niebieskiej. Posiadają wysoka twardość : 7-7.5 w skali Mohsa oraz gęstość 3.4 do 4.6 g/cm3, dlatego często stanowią składnik frakcji ciężkiej w aluwiach rzecznych lub w piaskach morskich.


Piasek pochodzący z plaży na przylądku Rozewie zawierający almandyn, pirop, ilmenit, kwarc i trochę cyrkonów. Szerokość kadru około 40 mm Czytaj dalej