WYPRAWY TERENOWE W ROKU 2017 – cz. 2

Zapraszam na kolejną część wpisu o naszych wyprawach terenowych w roku ubiegłym – drugą z trzech 🙂

CHĘCINY – GÓRA ZAMKOWA 
Świętokrzyskie, Polska

Wśród minerałów występujących w regionie kielecko-chęcińskim najbardziej rozpowszechniony jest kalcyt. Ten pospolity węglan, często obecny w formie żył w wapieniach, ze względu na ciekawe ubarwienie odznacza się tutaj licznymi walorami dekoracyjnymi oraz bywa pożądany przez kolekcjonerów. Okazy spotykane w okolicach Chęcin, posiadające charakterystyczne różowe bądź wiśniowo-czerwone zabarwienie określane są mianem różanki. Barwa ta jest wynikiem obecności domieszek związków żelaza, reprezentowanych głównie przez hematyt. Do najciekawszych jednak okazów zaliczane są te, w których obok dominujących czerwonych barw występują również zielone bądź niebieskie, powodowane przez minerały miedzi.


Zamek Królewski w Chęcinach

W przeszłości rejon Chęcin stanowił ważny ośrodek kamieniarski, skąd pozyskiwane były ozdobne wapienie (w tym również różanki) zwane tutaj marmurami. Skały te stanowiły ważny surowiec wykorzystywany do celów architektonicznych.
Najatrakcyjniejsze okazy znane są z pobliskich odkrywek m.in. w Zelejowej, Miedziance, Rzepce i Stokówce. Nic więc dziwnego, że przemierzając Zamek w Chęcinach bez większych trudności można zauważyć wapienie z różnobarwnymi żyłami kalcytu, stanowiące elementy murów. Niektóre „kostki” aż proszą się na półkę 🙂



Tablice przed wejściem na Górę Zamkową


Zakuty w dyby miałem czas by lepiej przyglądnąć się zamkowym murom 🙂

Przykłady różanki na chęcińskim zamku:







Azuryt na kalcycie


Wieże Zamku Królewskiego


Tablica opisująca „chęcińskie marmury”

CHĘCINY – KAMIENIOŁOM KORZECKO 
Świętokrzyskie, Polska

Nieczynny kamieniołom dolomitu i kalcytu żyłowego utworzony u podnóża Góry Rzepka (356 m n.p.m.), około 1 km na południowy zachód od Chęcin. Równocześnie jest to miejsce będące rezerwatem skalnym oraz od kilku lat stanowiące Europejskie Centrum Edukacji Geologicznej czyli ośrodek naukowo-badawczy wraz z centrum konferencyjnym Uniwersytetu Warszawskiego. Wewnątrz kamieniołomu ulokowano  pięć pawilonów ECEG, składających się na audytorium, sale dydaktyczne, hotele i laboratoria.


Widok na budynki Europejskiego Centrum Edukacji Geologicznej

W kamieniołomie odsłaniają się jasnoszare dolomity dewońskie, ku górze profilu przechodzące w wapienie.
Na ścianach wyrobiska widoczne są liczne spękania i uskoki tektoniczne, z którymi wiąże się mineralizacja kalcytowo-barytowogalenowa. Genetycznie okruszcowanie związane jest z roztworami hydrotermalnymi krążącymi w permie i triasie, szczelinami spękań (Słomka, Joniec 2012).
W północno-zachodniej części pierwszego poziomu eksploatacyjnego widoczna jest żyła kalcytu o białym z różowym odcieniem zabarwieniu. Żyła ta ulega ciągłemu wietrzeniu i rozpadaniu na okruchy krystalicznego kalcytu, gromadzące się w spągu (Pabian 2015 po Fijałkowska & Fijałkowski, 1973; Sowa, 2004).
Na obszarze rezerwatu „Rzepka” znajdują się również liczne mniejsze wyrobiska związane z eksploatacją różanki oraz rud ołowiu (galeny).


Ściana kamieniołomu Korzecko


Niektóre ze znalezionych szczotek kalcytowych







Druza kalcytowa


Skała znajdująca się przed budynkiem ECEG


Szczotka kalcytowa

JAWORZNIA
Świętokrzyskie, Polska

Nieczynne kamieniołomy wapieni dewońskich zlokalizowane niecały kilometr na zachód od trasy S7 w miejscowości Jaworznia. Wyjątkowo malownicze miejsce ze względu na znaczne rozmiary odkrywki oraz ciekawy kontrast barw – obecnej na wapieniach intensywnie rdzawej terra rosy w stosunku do bogato tu porastającej zieleni. Geologicznie warte uwagi przede wszystkim jako jedyne w Górach Świętokrzyskich miejsce, gdzie na dużej powierzchni (szeroka północna ściana kamieniołomu o dł. 700 m i wys. do 50 m) występuje niezgodność kątowa, erozyjna i przekraczająca na kontakcie skał waryscyjskiego kompleksu strukturalnego (białe wapienie środkowego dewonu – 392-385 mln lat temu) ze skałami alpejskiego kompleksu strukturalnego (wiśniowobrunatne piaskowce triasu – dolny piaskowiec pstry, 251 – 249 mln lat temu)(Łodziński 2012).
Jaworznia to również różnorodność form krasowych i liczne jaskinie takie jak Duża Dziura, Gazownia, Schronisko Krótkie oraz Chelosiowa Jama, Jaskinia Jaworznicka i Jaskinia Pajęcza, będące największymi jaskiniami w Górach Świętokrzyskich.
Kompleks jaskiń stanowi rezerwat przyrody nieożywionej Chelosiowa Jama.

W obrębie naszych zainteresowań nie były jednak jaskinie a okazy kalcytu które można tutaj znaleźć. Bez większego trudu natrafiamy na wapienie z żyłami kalcytu (niektóre o ładnych różowych barwach) bądź masywne, miodowe kalcyty, podobne do tych znanych z rejonu Kadzielni.










Okaz z niespodzianką – wnętrze pomiędzy
kryształami kalcytu zamieszkiwało kilka os 🙂


Znaleziony stalaktyt

Powyższy okaz po przecięciu i wypolerowaniu

Niektóre z pozostałych okazów
(po przecięciu, przygotowane na poler. Fotografie robione „na mokro”)

PODWIŚNIÓWKA
Świętokrzyskie, Polska

W odległości około 9 km na północ od Kielc, w miejscowości Wiśniówka eksploatowana jest jedna z najstarszych skał Gór Świętokrzyskich, czyli kambryjski piaskowiec kwarcytowy.
Jest to skała godna uwagi nie tylko z powodu swojego wieku, ale również ze względu na szereg minerałów występujących w jej obrębie*. Należy tutaj wymienić m.in. kwarc, limonit, goethyt, „turgit”, markasyt oraz (co stanowi największą atrakcję kolekcjonerską) rzadkie minerały fosforanowe reprezentowane przez waryscyt, metawaryscyt i wavellit. Można na nie natrafić w spękaniach i pustkach skalnych, związanych ze strefami uskoków.



Panorama Podwiśniówki w czerwcu 2017 r.

Waryscyt występuje w postaci kulistych skupień, przeważnie o różnych odcieniach barwy zielonej (najczęściej seledynowa), czasem również miodowej bądź szarej. Swój kolor zawdzięcza domieszkom chromu i żelaza. Zwykle są to niewielkie skupienia, wielkością do 1 cm.
Wavellit natomiast występuje w postaci igiełkowych kryształów ułożonych w charakterystyczne promieniste kręgi o rozmiarach nawet do kilku centymetrów.
Okazy znajdywane w Wiśniówce mają najczęściej beżową, żółtawą lub białą barwę.


Tablica przed zakładem

Podwiśniówkę (jedna z dwóch czynnych odkrywek) odwiedzaliśmy już wielokrotnie wcześniej i zawsze udawało się wrócić z okazami do kolekcji. Tym razem jednak wejście służyło przede wszystkim celom rozpoznawczym; jeszcze do niedawna w Podwiśniówce nie prowadzono eksploatacji a nieczynne wyrobisko było łatwo dostępne. Krajobraz uległ jednak znacznej zmianie wobec tego co pamiętam z ostatniej wizyty. Spędzając tutaj kilka minut bez większego problemu natrafiłem na raczej słabe, ale dobrze rokujące na przyszłość okazy waryscytu i wavellitu.


Drobne koliste agregaty waryscytu


Wavellit (?) na powierzchni kwarcytu



Wavellit (?) na powierzchni kwarcytu

Piotr Zając
http://realgarblog.com

REALGAR* Wart wspomnienia jest fakt, że piaskowiec kwarcytowy ze względu na odpowiednie właściwości (m.in. duża twardość i wytrzymałość oraz niska nasiąkliwość i odporność na przebarwienia) stanowi materiał chętnie wykorzystywany w budownictwie, infrastrukturze i przemyśle.
Mineralizacja będzie szerzej opisana przy okazji kolejnego wpisu dot. wypraw terenowych (2017 – cz.3) oraz artykułu o piaskowcach kwarcytowych który jest w trakcie opracowywania.

Literatura:

    • Łodziński M., 2012: Chelosiowa Jama. W: Katalog obiektów geoturystycznych w obrębie pomników i rezerwatów przyrody nieożywionej (Słomka T., red), Wyd. AGH, Kraków, 563-566.
    • Słomka T., Joniec A., 2012: Góra Rzepka. W: Katalog obiektów geoturystycznych w obrębie pomników i rezerwatów przyrody nieożywionej (Słomka T., red), Wyd. AGH, Kraków, 575-577.
    • Pabian G., 2015. Kierunki zagospodarowania terenów pogórniczych na przykładzie wybranych geostanowisk Wzgórz Chęcińskich – stan aktualny i perspektywy rozwoju. Przegląd Geologiczny, Tom 63, nr 8, 470-474.

GIEŁDA NCK – Biżuteria i minerały (10-11.02.2018r.)

01-NCK2018-1

Pierwsza w tym roku giełda w Nowohuckim Centrum Kultury.
Na giełdę wybrałem się bez większego entuzjazmu i ku mojemu zaskoczeniu, okazała się jeszcze lepsza niż poprzednio. Przy okazji ostatniej relacji wspominałem już o większej liczbie stoisk z minerałami i całe szczęście że ten trend się dalej utrzymuje. Oczywiście trzeba pamiętać, że jest to mała, dość skromna giełda i chociażby do takiego EUku nie ma jej nawet co porównywać. Nie mniej jednak wielu kolekcjonerów zaczyna właśnie od takich mniejszych imprez, więc tylko lepiej, że prócz stoisk z biżuterią i rękodziełem bez problemu można zdobyć ciekawe okazy do wzbogacenia kolekcji.
Takie nasze nowohuckie Tucson 🙂

03-NCK2018-1
04-NCK2018-1
05-NCK2018-1
06-NCK2018-1
07-NCK2018-1

08-NCK2018-1
Kryształy kalcytu w muszlach ostryg
Poch.: Rucks pit, Fort Drum, Okeechobee, Florida, USA

09-NCK2018-1
Kalcyt
Poch.: Rucks pit, Fort Drum, Okeechobee, Florida, USA

10-NCK2018-1 11-NCK2018-1

Kryształy kalcytu w muszlach ostryg
Poch.: Rucks pit, Fort Drum, Okeechobee, Florida, USA
Jeden z najładniejszych prezentowanych okazów
Cena (o ile dobrze zapamiętałem): 400 zł

12-NCK2018-1
Piękne okazy okenitu na stoisku J&J Minerals

13-NCK2018-1
Okenit
Poch.: Maharashtra, Indie
Przytuliłbym się do takich puszków 🙂

14-NCK2018-1
Okenit
Poch.: Maharashtra, Indie

15-NCK2018-1
Róże pustyni
Poch.: Maroko (Erfoud ?)
Gipsowe róże – ładnie wykształcone w bardzo przystępnych cenach

16-NCK2018-1
Róże pustyni
Poch.: Maroko (Erfoud ?)
Gipsowe róże – ładnie wykształcone w bardzo przystępnych cenach

18-NCK2018-1

19-NCK2018-1 17-NCK2018-1

Róże pustyni
Poch.: Maroko (Erfoud ?)
Gipsowe róże – ładnie wykształcone w bardzo przystępnych cenach

20-NCK2018-1
Piryt
Poch.: Huanzala, Huallanca, Bolognesi, Ancash, Peru

21-NCK2018-1
Piryt
Poch.: Huanzala, Huallanca, Bolognesi, Ancash, Peru

22-NCK2018-1
Róże pustyni
Poch.: Samalayuca, Mun. de Ahumada, Chihuahua, Meksyk

23-NCK2018-1
Cynkit
Poch.: Orzeł Biały, Bytom, Śląskie, Polska

24-NCK2018-1
Stalaktyty barytowe
Poch.: ZG Lubin, Dolnośląskie, Polska

25-NCK2018-1
Gips
Poch.: ZG Rudna, Dolnośląskie, Polska

26-NCK2018-1
27-NCK2018-1
Aragonit
Poch.: Czechy

29-NCK2018-1
Geody kwarcowe
Poch.: Maroko (Bou Craa?)

28-NCK2018-1

Piotr Zając
http://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

GIPS

Gips (eng. Gypsum, ros. Гипс) to pospolity minerał z grupy siarczanów, uwodniony siarczan wapnia o wzorze CaSO4 x 2H2O.
Jest to ewaporat występujący w wielu rozmaitych wykształceniach.
Znany już od starożytności. Jego nazwa pochodzi od greckiego γυψοζ (gypsos) oznaczającego tynk/gipsowanie (Teofrast, 315 r. p.n.e.).
Gipsem nazywamy również monomineralną skałę zbudowaną z minerału gipsu.

01-Gips-Polkowice

Charakteryzuje się niską twardością, ok. 2 w skali Mohsa (łatwy do zarysowania paznokciem). Gęstość 2,3 – 2,4 g/cm3.
Tworzy kryształy o pokroju tabliczkowym lub słupkowym, często wygięte z powodu plastyczności gipsu. Niekiedy włókniste.
Krystalizuje w układzie jednoskośnym.

02-Gips-pokrój
Rys. 1. Pokrój i orientacja optyczna gipsu (Muszyński 2008)

Minerał bezbarwny lub biały, często zabarwiany z powodu zanieczyszczeń na żółto, brunatno, zielono, czerwonawo, czarno itd. Nierzadko zawiera inkluzje innych minerałów bądź substancji organicznej.
Rysa gipsu na polerowanej płytce porcelanowej jest biała. Połysk szklisty, na płaszczyznach łupliwości perłowy lub jedwabisty.
Łupliwość trójkierunkowa – doskonała wg (010) oraz wyraźna wg (100) i (011). Przełam nierówny, zadziorowaty bądź muszlowy.

02-2-Lupliwosc
Rys. 2. Łupliwość zbliźniaczonego kryształu gipsu,
poddanego zginaniu i ciśnieniu (Tschermak 1900)

Minerał plastyczny, giętki ale niesprężysty. Rozpuszczalny w kwasach oraz w wodzie. W świetle ultrafioletowym wykazuje żółtawą lub niebieskawą fluorescencję.

03-Gips i halit-Lubin

W płytce cienkiej bezbarwny, ujemny relief, niskie barwy interferencyjne (stalowoszare – słomkowożółte). Ukośnie ściemnia światło (Manecki 2008).
Najprawdopodobniej pierwszy minerał zbadany pod mikroskopem w 1695 r. przez Antona van Leeuwenhoeka, holenderskiego przyrodnika-amatora i wynalazcę mikroskopu (Kouřimský 1995).
RTG: 7,56 (10); 4,27 (5), 3,79 (2), 3,06 (6); 2,87 (3); 2,68 (3); 2,08 (1); 1,90 (2)

04-obraz mikroskopowy-1 05-obraz mikroskopowy-2

G. odznacza się dużą różnorodnością postaci (znanych jest około 70). Często kryształy zrastają się bądź przenikają się wzajemnie tworząc zbliźniaczenia /wg. (100), tzw. jaskółcze ogony.
Występuje również w skupieniach zbitych, ziarnistych, grubokrystalicznych, łuskowych, rozetowych, włóknistych i proszkowych. Tworzy kryształy wrosłe, jak i narosłe. Do najbardziej znanych odmian należą: selenit, szpat satynowy, róża gipsowa, alabaster. Szczególną odmianą gipsu jest typ astrachański, tworzący się w wyniku rekrystalizacji drobnokrystalicznego spoiwa gipsowego występującego w skałach okruchowych.

06-Gips-Posądza
Jaskółczy ogon
Poch.: Posądza, Małopolskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

07-Gips-Lubin
Zbliźniaczone kryształy gipsu
Poch.: Lubin, Dolnośląskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

SELENIT
Selenitem nazywamy zupełnie czystą, bezbarwną i przeświecającą odmianę gipsu. Nazwa pochodzi od Selene – greckiej bogini księżyca i jest związana z charakterystycznym połyskiem na powierzchni przełamu.
Duże, dobrze wykształcone kryształy selenitu stanowią cenny materiał kolekcjonerski.
W polskim nazewnictwie selenitem określa się również (a nawet przede wszystkim) włóknistą odmianę gipsu.

08-1-Gips-Ruczaj, Kraków 08-2-Gips-Lubin (szyb zachodni)

SZPAT SATYNOWY
Masywne skupienia włóknistych kryształów gipsu określane są terminem szpat satynowy lub kamieniem atłasowym. Jego przeświecająca odmiana może być szlifowana w kopułowate, gładkie kaboszony dla celów ornamentacyjnych bądź do wyrobu taniej biżuterii.

09-Gips włóknisty-Bochnia
Gipsy włókniste
Poch.: Murowianka – Bochnia, Małopolskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

10-Gips-Ruczaj, Kraków
Szpat satynowy
Poch.: Ruczaj – Kraków, Małopolskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

RÓŻA GIPSOWA
Rozetowe skupienie gipsu zbudowane z poprzerastanych ze sobą soczewkowych kryształów (brak płaskich ścian), ułożonych na podobieństwo kwiatu. Najbardziej atrakcyjną i znaną odmianą jest róża pustyni o beżowym kolorze i wyjątkowym ułożeniem kryształów. Ze względu na szybką krystalizację w warunkach pustynnych może zawierać znaczne ilości piasku kwarcowego.

11-Róże gipsowe
Róże gipsowe
Po lewej poch. z Posądzy k. Proszowic, po prawej poch. z Sahary
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

12-Gips - Ukraina
Róża gipsowa
Poch.: Krym, Ukraina
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

13-Róża pustyni - Sahara, Tunezja
Róża pustyni
Poch.: Sahara, Tunezja
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

ALABASTER
Drobnokrystaliczna, zbita odmiana gipsu występująca w formie masywnych buł.
Ceniony materiał rzeźbiarski, kamień ozdobny i dekoracyjny.

14-Alabaster - Kraków
Alabaster
Poch.: Wola Duchacka – Kraków, Małopolskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

G. powstaje głównie jako produkt ewaporacji z wód słonych mórz lub jezior, o temperaturze niższej niż 42oC. Tworzy się również w procesie wietrzenia siarczków występujących w skałach węglanowych, w wyniku działalności ekshalacji wulkanicznych i roztworów termalnych, jako polewy pustynne oraz w wyniku diagenetycznych przemian anhydrytu związanych z uwodnieniem.
Pod wpływem wysokich temperatur może oddawać wodę i przechodzić w anhydryt. Dominujący minerał skał gipsowych i skał gipsowo-anhydrytowych oraz istotny składnik skał solnych.

15-Reakcja
Rys. 3. Reakcja otrzymywania gipsu w procesie wietrzenia pirytu
(przy udziale węglanów i wody)

Współwystępuje przede wszystkim z innymi ewaporatami. Jest pospolity w asocjacjach z halitem i anhydrytem.
Prócz ww., do minerałów towarzyszących należą przede wszystkim: siarka, celestyn, kalcyt, dolomit, aragonit, baryt, kwarc oraz minerały ilaste.

16-Halit+gips - Inowrocław
Kryształy gipsu i halitu
Poch.: Inowrocław, Kujawsko-pomorskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

Występowanie na świecie
G. jest minerałem szeroko rozpowszechnionym na całym świecie. Najsłynniejsze wystąpienia znane są z Kanady (Nowy Brunszwik i Nowa Szkocja), Chile (pustynia Atacama), Stanów Zjednoczonych (m.in. Kalifornia, Kolorado, Nowy Meksyk), Meksyku (Chihuahua), Algierii (Sahara), Rosji (Ural, Kaukaz), Francji (Basen Paryski), Włoch (Bolonia, Toskania, Lombardia, Sycylia), Hiszpanii (Saragossa), Szwajcarii (Ehrendingen, Aargau), Niemiec (Eisleben i Förste, Harz; Wiesloch, Badenia, Reinhardsbrunn, Las Turyński) oraz Polski.

16-2-Gips - Maroko
Gips
Poch.: Bou Bekker, Touissit, Maroko
Wielkość: 45 mm
Kolekcja i fotografia: Grzegorz Słowik

Występowanie w Polsce

17-Rozmieszczenie złóż gipsu
Rys. 4. Rozmieszczenie złóż gipsu i anhydrytu na terenie Polski (Chłądzyński 2008)

W utworach miocenu
W Polsce największe kryształy gipsu odsłaniają się w Niecce Nidziańskiej (zapadlisko przedkarpackie, woj. świętokrzyskie). Jest to rozległy obszar mioceńskich utworów gipsonośnych rozciągający się od Kocmyrzowa po Staszów. Zbliźniaczone kryształy – jaskółcze ogony występujące w Dolinie Nidy osiągają pokaźne rozmiary, dochodzące nawet do 3 m długości. Można je podziwiać m.in. w miejscowościach Stawiany, Skorocice, Gacki oraz Chotel Czerwony z rezerwatem przyrody Przęślin, chroniącym stanowiska roślinności stepowej i odsłonięcia gipsów grubokrystalicznych.

18-Gips-Gacki
Kryształy gipsu w Gackach. Karol do skali

19-Leszcze
Kopalnia gipsu Leszcze (rok 2014)

Do złóż gipsu Niecki Nidziańskiej należą:

  • Złoża w dolinie rzeki Nidy:
    – obszar północny: Stawiany, Gartatowice, Borków, Chwałowice, Szaniec,
    – obszar południowy: Bogucice, Gacki, Krzyżanowice, Leszcze, Skorocice, Winiary, Siesławice.
  • Złoża na zachód od Nidy:
    – Rejon Skalbmierza i Działoszyc.

20-Gipsy palisadowe
Gipsy palisadowe w okolicy Pałecznicy

Mioceńskie złoża gipsu występują nie tylko na obszarze Niecki Nidziańskiej ale również w innych rejonach zapadliska przedkarpackiego. Wart uwagi jest rejon krakowski, gdzie gips obecny jest na obszarze m.in. Krakowa (m.in. Ruczaj, Wola Duchacka, Kurdwanów, Swoszowice), Posądzy, Bochni (Murowianka) oraz Wieliczki.

21-Gips włóknisty-Bochnia
Gips włóknisty na Murowiance w Bochni

21-2-Gips-Ruczaj
Kryształy gipsu w iłach mioceńskich na krakowskim Ruczaju

Znane są również wystąpienia gipsu na północny-zachód od Krakowa: w Sławkowie /gips włóknisty (perm)/ oraz w Olkuszu gdzie spotykane były kryształy selenitu wysokiej jakości i przejrzystości.

22-Gips-Sławków
Gips włóknisty
Poch.: Sławków, Małopolskie, Polska
Kol. Muzeum Geologiczne ING PAN Kraków

  • Do pozostałych mioceńskich złóż gipsu należą:
    – pokłady gipsu występującego w rejonie rybnickim (Czernica, Rogów),
    – złoża gipsu na płaskowyżu głubczyckim (Dzierżysław k. Kietrza),
    – złoża na terenie województwa podkarpackiego (Tarnobrzeg, Ropczyce, Siedliska, Broniszów, Łąki Kucharskie, Łopuszka Wielka).

Na szczególną uwagę zasługują okazy gipsu pochodzące z Dobrzynia nad Wisłą (Pojezierze Wielkopolskie), gdzie w obrębie iłów poznańskich występują pięknie wykształcone kryształy (niekiedy tworzące przerosty krzyżowe) oraz owalne konkrecje o wielkości nawet do kilkunastu centymetrów. Równie wartościowe okazy znane są także z Mszczonowa (Mazowieckie), Chodzieży i Starego Dymaczewa (Wielkopolskie).

23-Gips-Dobrzyń
Gips
Poch.: Dobrzyń nad Wisłą, Kujawsko-Pomorskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

23-2-Gips-Dobrzyń

23-2-3-Gips-Dobrzyń 23-2-2-Gips-Dobrzyń 23-2-1-Gips-Dobrzyń

Gips
Poch.: Dobrzyń nad Wisłą, Kujawsko-Pomorskie, Polska
Wielkość: 91x66x64 mm
Kolekcja i fotografia: Grzegorz Słowik

24-Gips-Mszczonów 25-Gips-Mszczonów

26-Gips-Chodzież
Gips
Poch.: Chodzież, Wielkopolskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

W utworach permu
Polskie okazy najczęściej widywane w muzeach i zbiorach kolekcjonerskich nie pochodzą jednak z utworów miocenu a ze złóż permskich (cechsztyn).
Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy znany jest z pięknych szczotek zbliźniaczonych kryształów, często o zielonych (zabarwionych minerałami miedzi) lub rdzawych barwach (zabarwionych żelazem). Ich źródłem są zakłady górnicze: „Lubin” , „Rudna” i „Polkowice-Sieroszowice”.

27-Gips-Lubin
Gips
Poch.: ZG Lubin, Lubin Dolnośląskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

28-Gips-Lubin
Gips
Poch.: ZG Lubin, Lubin Dolnośląskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Mariola Zając

Do złóż permskich (cechsztyńskich) należą:

  • Pokłady gipsowo-anhydrytowe w Niecce Zewnętrznosudeckiej na Dolnym
    Śląsku:
    – Niecka Lwówecka (Niwnice, Iwiny, Nawojów Śląski, Żarska Wieś),
    – Niecka Grodzicka (Lubichów),
    – Niecka Głogowska (Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy),
  • Złoża na obrzeżu Gór Świętokrzyskich (okolice Radoszyc, Tumlina, Rykoszyna),
  • „Czapy gipsowe” – gipsowe i anhydrytowe pasma solne na wale kujawsko-pomorskim (Lubień, Wapno, Góra, Solna, Kłodawa).

29-Gips-Ruda
Gips
Poch.: ZG Rudna, Polkowice, Dolnośląskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

Zastosowanie
G. stosowany jest przede wszystkim do produkcji najrozmaitszych materiałów wiążących. Dzięki wypalaniu w temperaturze 300-400oC uzyskuje się gips modelarski (tzw. gips paryski), twardniejący po zmieszaniu z wodą. Powyżej temp. 400oC traci zdolność pochłaniania wody i wykorzystywany jest wówczas do produkcji cementu (gips cementowy) oraz barwników. Jest szeroko stosowany w przemyśle budowlanym, w medycynie /np. unieruchamianie kończyn/ oraz do sporządzania odlewów. Używany do wyrobu nawozów, jako wypełniacz do papieru i w przemyśle tekstylnym. Może być również wykorzystywany do produkcji kwasu siarkowego i siarki.

30-Alabastrowy świecznik
Alabastrowy świecznik w Parafii pw. NMP Królowej Polski w Łopuszce Wielkiej

Gips jest cenionym materiałem rzeźbiarskim i dekoracyjnym.
Bywa również wykorzystywany do wyrobu drobnej galanterii, a także różnych przedmiotów artystycznych i pamiątkarskich.

31-Gips - KWK Ziemowit 32-Gips - Dobrzyń 33-Alabaster - Ruczaj
34-Gips - Ruczaj 35-Gips - Ruczaj 36-2-Gips - Ruczaj
36-1-Gips - Ruczaj 37-Szpat satynowy-Ruczaj 38-Szpat satynowy-Ruczaj
39-Gips - Podgrodzie 40-Gips - Posądza 41-Gips-Dymaczewo
42-Gips - Orzeł Biały, Bytom 43-Gips - Lubin 44-Gips - Lubin

Fotografie gipsu w świetle ultrafioletowym:

01-Gips - Dobrzyń UV 01-Gips - Dobrzyń
02-Gips - Dobrzyń UV 02-Gips - Dobrzyń
03-Gips - Dobrzyń UV 03-Gips - Dobrzyń
04-Gips - Gacki UV 04-Gips - Gacki
05-Gips - Gacki UV 05-Gips - Gacki
06-Róża gipsowa- Gacki UV 06-Róża gipsowa- Gacki
07-Gips - Posądza UV 07-Gips - Posądza
08-Gips - Posądza UV 08-Gips - Posądza

Piotr Zając
http://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

Literatura:

    • Chłądzyński S., 2008: Spoiwa gipsowe w budownictwie. Medium, Warszawa.
    • Heflik W., 1989: Kamienie ozdobne Polski. Wydawnictwo Geologiczne, Warszawa.
    • Kouřimský J., 1995: Minerały i skały ilustrowana encyklopedia. Delta, Warszawa.
    • Maślankiewicz K., 1987: Kamienie szlachetne. Wydawnictwo Geologiczne, Warszawa.
    • Red. Łukawski K., 1999: Skarby ziemi. Kolekcja minerałów i drogich kamieni. De Agostini Polska, Warszawa.
    • Szełęg E., 2010: Atlas minerałów i skał. Część 1 – minerały. Pascal, Bielsko-Biała.
    • Praca zbiorowa; red. Manecki A., Muszyński M., 2008: Przewodnik do petrografii. Uczelniane wydawnictwa naukowo-dydaktyczne AGH, Kraków.
    • Tschermak G., 1900: Podręcznik mineralogii. Biblioteka przyrodnicza „Wszechświata”, Warszawa.
    • Żaba J., 2010: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Videograf II, Chorzów.
    • http://www.mindat.org.