Kamieniołom w Wielkanocy

Zazwyczaj opisujemy miejsca gdzie warto się udać w poszukiwaniu minerałów. Dziś pokażę Wam jedną z lokalizacji historycznych, gdzie występowały fajne kalcyty i skamieniałości. Schowane w dole, niedostępne dla oczu, z nieco burzliwą historią i smutnym zakończeniem. Zapraszam.

KAMIENIOŁOM W WIELKANOCY — karta lokalizacji.
Wielkanoc, Powiat Miechowski, Małopolskie, Polska
Relacje z wypraw terenowych; #Realgarwterenie

wielkanoc mapaOznaczenie lokalizacji. OpenStreetMap 2022

wielkanoc mapaWielkanoc. Rok 1965. Fragment mapy topograficznej Polski – 1:10 000.
Źródło: geoportal.gov.pl – dane archiwalne / mapy topograficzne

 Wielkanoc to wieś w Małopolsce, w gminie Gołcza, powiecie Miechowskim. Geneza nazwy jest niejednoznaczna, z jednej strony istnieje opowieść o bitwie rozegranej właśnie w Wielkanoc, inna o pochodnej nazwiska właściciela. Spór jest nierozstrzygnięty, a pomysłów o wiele więcej. Pewne jest natomiast, że pierwsza wzmianka o Wielkanocy pochodzi z rejestru sądowego z roku 1382, przedmiotem którego była kradzież krowy. Dziś jest to spokojna wieś, o której raz w roku jest zawsze głośno. W Wielkanoc przyjeżdża telewizja, a wielki tydzień obchodzi się tu szczególnie. Jest też „uzdrawiające” źródełko, ale jak ze wszystkimi tego typu wierzeniami byłbym ostrożny 😉

kamienie gołcza

 W Wielkanocy znajduje się nieczynny już kamieniołom wapieni jurajskich i kredowych, o powierzchni ok 70000 m2. Cytując portal Geotyda.pl:

Od turonu po santon Wielkanoc znajdowała się na podgórskim progu krakowskim. Funkcjonował on jako jednostka paleogeograficzna rozdzielająca dwa głębsze baseny: duńsko-polski położony na północnym-wschodzie i opolski ulokowany na południowym-zachodzie. W generalnie transgresywnych utworach późnej kredy na progu krakowskim osadzały się utwory płytkowodne; sedymentacja była jednak przerywana częstymi epizodami erozji, gdyż jednostka ta – zanim została ostatecznie pogrążona w późnym santonie – podlegała okresowo silnej działalności falowania i prądów dennych. Kamieniołom w Wielkanocy zlokalizowany jest w obrębie rowu tektonicznego o szerokości ok. 300 m i rozciągłości NNW-SSE. Na utworach triasowych o miąższości do 60 m zalegają tutaj skały kredowe, a na nich środkowo i górnojurajskie. Wszystkie warstwy charakteryzują się delikatnym upadem w kierunku północno-zachodnim. W kamieniołomie zaś odsłaniają się górnojurajskie wapienie skaliste o miąższości ok. 10 m z licznymi skamieniałościami gąbek i wydrążonymi otworami będącymi śladami po działalności organizmów żywych stanowiących najstarszą sekwencję osadów. W środkowej (młodszej) części profilu wapieni widoczne są krzemionkowe gąbki, wydrążone otwory, skorupiaki i amonity. W górnej (najmłodszej) części zaś wapienie zawierają krzemionkowe gąbki, wydrążone otwory, szkarłupnie oraz pojedyncze kuleczki echinoidów; miejscami występują w nich podłużne otwory z pozostałościami korali. W całej sekwencji wapienia zaobserwować można także żółtawe płytkowe wewnętrzne osady o grubości do 5mm z laminami osiągającymi miąższości do ok. 1mm. Ich charakterystyka wskazuje na późniejszy okres powstania (prawdopodobnie kreda). Ku północnemu-zachodowi wapienie zostają zastąpione przez margle i wapienie margliste. Wyżej zalegają zaś górnokredowe piaskowce glaukonitowe, konglomerat i wapienie glaukonitowe o miąższości ok. 5 m.
Żródło: https://geotyda.pl/miejsca/kmi/wielkanoc.php

kamienie wielkanocŚwiadkowie historii. Pozostawione elementy wyposażenia kamieniołomu

Przy okazji polecam portal Geotyda.pl w celu uzupełnienia wiedzy o wielu lokalizacjach. Wszystko napisane bardzo solidnie i przejrzyście. Wracając do tematu kamieniołomu, eksploatacja nie była łatwa. Na prace strzałowe narzekało wielu mieszkańców, ponieważ kamieniołom jest ulokowany bardzo blisko zabudowań. W pewnym momencie prace doszły do miejsca, gdzie musiały zostać wstrzymane i działalność zawieszona. Teren odkupiła firma nie zajmująca się wydobyciem. Z roku na rok niektóre miejsca zaczynały się osuwać, zarastać i niszczeć. Na teren można było wejść po uzgodnieniu z pracownikami pod warunkiem, że nie podchodziło się do ścian. Niestety jak to w życiu bywa, tak i w Wielkanocy czynnik ludzki sprawił, że ten stan się zmienił. Tym razem nie była to jednak wina poszukiwaczy, a młodzieży szukającej rozrywki. Z uzyskanych informacji wiadomo, że na terenie kamieniołomu zostały zniszczone sprzęty, wybite szyby w starych pojazdach itp. Po tym zdarzeniu teren został zamknięty, z brakiem możliwości wejścia. Szkoda, bo miejsce było przyjemne. W późniejszym czasie kamieniołom został wystawiony ponownie na sprzedaż za 2 mln złotych. Z niepotwierdzonych informacji wynika, że wysokie na 30 m ściany znalazły nowego nabywcę, jednak obecnie teren jest nadal zamknięty. Być może przyjdą dla niego lepsze czasy jak chociażby w kamieniołomie w Ulinie Wielkiej, gdzie teren zostanie przekształcony w Centrum Rekreacji.

 Jak wspomniano w kamieniołomie w Wielkanocy można było znaleźć liczne skamieniałości, w latach świetności miejsce było odwiedzane przez paleontologów, studentów, geologów. Znane są amonity sporych rozmiarów. Z minerałów znane są głównie kalcyty. Duże żyły o grubości do kilkunastu centymetrów przecinały wysokie ściany pokrywając wielogeneracyjnymi kryształami „płyty” węglanowe. W zależności od miejsca można wyróżnić mniej ciekawe mocno mleczne i zbite żyły kalcytowe, „jeżyki” o drobnych kryształach z dobrym połyskiem, a także większe pojedyncze kryształy i małe zrosty bardziej przypominające te z Olkusza, jednak zazwyczaj na podstawie kalcytowej. Zdarzały się też czyste, przejrzyste kryształy w pustkach wapiennych, a także skamieniałości wypełnione kalcytem. Prócz węglanu wapnia można znaleźć dobrze widoczne gołym okiem tlenki manganu, a w jednej z wyższych stref ściany południowo wschodniej można było znaleźć bardzo drobne kryształy kwarcu, prawdopodobnie w resztkach skamieniałych gąbek. Większość materiału już kilka lat temu była mocno zwietrzała i rozpadała się. Wbrew pozorom pomimo łatwej dostępności do żył, o okazy nadające się do kolekcji było dość trudno. Obecnie ciężko ocenić stan materiału, przez brak dostępu.

kalcyt wielkanocSzczotka kalcytowa z kam. w Wielkanocy. Wym. ok 13 x 8 x 4 cm. kol. Marek Kacza.

kalcyt wielkanocKalcyt z kamieniołomu w Wielkanocy. Kol. P. Zając

kalcyt wielkanocKalcyt z kam. w Wielkanocy. Kol. P. Zając

kryształ kalcytuKryształ kalcytu Kol. Janusz Kucharski

szczotka kalcytowa

Szczotka kalcytowa z kam. w Wielkanocy kol. Marek Kacza,  wielkość 13 cm

Różne formy kalcytu znalezione w kamieniołomie

Dajcie znać w komentarzach, czy podobają Wam się teksty o takich „zapomnianych” lokalizacjach. Jeśli tak czekają ciekawostki z takich miejsc jak wspomniana Ulina Wielka, Rzeżuśnia i wiele innych miejsc w województwie małopolskim. Do zobaczenia w terenie i samych owocnych poszukiwań życzy Grupa REALGAR.

Tomasz Zyguła
realgarblog.com

Daj Kamienia
.

Poznaj więcej wpisów na blogu REALGAR:

#wielkanoc #kamieniołomwielkanoc #kalcytwielkanoc #terenowysneakapeek #realgarwterenie #kalcyt

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.