WYPRAWY TERENOWE W ROKU 2017 – cz. 2

Zapraszam na kolejną część wpisu o naszych wyprawach terenowych w roku ubiegłym – drugą z trzech 🙂

CHĘCINY – GÓRA ZAMKOWA 
Świętokrzyskie, Polska

Wśród minerałów występujących w regionie kielecko-chęcińskim najbardziej rozpowszechniony jest kalcyt. Ten pospolity węglan, często obecny w formie żył w wapieniach, ze względu na ciekawe ubarwienie odznacza się tutaj licznymi walorami dekoracyjnymi oraz bywa pożądany przez kolekcjonerów. Okazy spotykane w okolicach Chęcin, posiadające charakterystyczne różowe bądź wiśniowo-czerwone zabarwienie określane są mianem różanki. Barwa ta jest wynikiem obecności domieszek związków żelaza, reprezentowanych głównie przez hematyt. Do najciekawszych jednak okazów zaliczane są te, w których obok dominujących czerwonych barw występują również zielone bądź niebieskie, powodowane przez minerały miedzi.


Zamek Królewski w Chęcinach

W przeszłości rejon Chęcin stanowił ważny ośrodek kamieniarski, skąd pozyskiwane były ozdobne wapienie (w tym również różanki) zwane tutaj marmurami. Skały te stanowiły ważny surowiec wykorzystywany do celów architektonicznych.
Najatrakcyjniejsze okazy znane są z pobliskich odkrywek m.in. w Zelejowej, Miedziance, Rzepce i Stokówce. Nic więc dziwnego, że przemierzając Zamek w Chęcinach bez większych trudności można zauważyć wapienie z różnobarwnymi żyłami kalcytu, stanowiące elementy murów. Niektóre „kostki” aż proszą się na półkę 🙂



Tablice przed wejściem na Górę Zamkową


Zakuty w dyby miałem czas by lepiej przyglądnąć się zamkowym murom 🙂

Przykłady różanki na chęcińskim zamku:







Azuryt na kalcycie


Wieże Zamku Królewskiego


Tablica opisująca „chęcińskie marmury”

CHĘCINY – KAMIENIOŁOM KORZECKO 
Świętokrzyskie, Polska

Nieczynny kamieniołom dolomitu i kalcytu żyłowego utworzony u podnóża Góry Rzepka (356 m n.p.m.), około 1 km na południowy zachód od Chęcin. Równocześnie jest to miejsce będące rezerwatem skalnym oraz od kilku lat stanowiące Europejskie Centrum Edukacji Geologicznej czyli ośrodek naukowo-badawczy wraz z centrum konferencyjnym Uniwersytetu Warszawskiego. Wewnątrz kamieniołomu ulokowano  pięć pawilonów ECEG, składających się na audytorium, sale dydaktyczne, hotele i laboratoria.


Widok na budynki Europejskiego Centrum Edukacji Geologicznej

W kamieniołomie odsłaniają się jasnoszare dolomity dewońskie, ku górze profilu przechodzące w wapienie.
Na ścianach wyrobiska widoczne są liczne spękania i uskoki tektoniczne, z którymi wiąże się mineralizacja kalcytowo-barytowogalenowa. Genetycznie okruszcowanie związane jest z roztworami hydrotermalnymi krążącymi w permie i triasie, szczelinami spękań (Słomka, Joniec 2012).
W północno-zachodniej części pierwszego poziomu eksploatacyjnego widoczna jest żyła kalcytu o białym z różowym odcieniem zabarwieniu. Żyła ta ulega ciągłemu wietrzeniu i rozpadaniu na okruchy krystalicznego kalcytu, gromadzące się w spągu (Pabian 2015 po Fijałkowska & Fijałkowski, 1973; Sowa, 2004).
Na obszarze rezerwatu „Rzepka” znajdują się również liczne mniejsze wyrobiska związane z eksploatacją różanki oraz rud ołowiu (galeny).


Ściana kamieniołomu Korzecko


Niektóre ze znalezionych szczotek kalcytowych







Druza kalcytowa


Skała znajdująca się przed budynkiem ECEG


Szczotka kalcytowa

JAWORZNIA
Świętokrzyskie, Polska

Nieczynne kamieniołomy wapieni dewońskich zlokalizowane niecały kilometr na zachód od trasy S7 w miejscowości Jaworznia. Wyjątkowo malownicze miejsce ze względu na znaczne rozmiary odkrywki oraz ciekawy kontrast barw – obecnej na wapieniach intensywnie rdzawej terra rosy w stosunku do bogato tu porastającej zieleni. Geologicznie warte uwagi przede wszystkim jako jedyne w Górach Świętokrzyskich miejsce, gdzie na dużej powierzchni (szeroka północna ściana kamieniołomu o dł. 700 m i wys. do 50 m) występuje niezgodność kątowa, erozyjna i przekraczająca na kontakcie skał waryscyjskiego kompleksu strukturalnego (białe wapienie środkowego dewonu – 392-385 mln lat temu) ze skałami alpejskiego kompleksu strukturalnego (wiśniowobrunatne piaskowce triasu – dolny piaskowiec pstry, 251 – 249 mln lat temu)(Łodziński 2012).
Jaworznia to również różnorodność form krasowych i liczne jaskinie takie jak Duża Dziura, Gazownia, Schronisko Krótkie oraz Chelosiowa Jama, Jaskinia Jaworznicka i Jaskinia Pajęcza, będące największymi jaskiniami w Górach Świętokrzyskich.
Kompleks jaskiń stanowi rezerwat przyrody nieożywionej Chelosiowa Jama.

W obrębie naszych zainteresowań nie były jednak jaskinie a okazy kalcytu które można tutaj znaleźć. Bez większego trudu natrafiamy na wapienie z żyłami kalcytu (niektóre o ładnych różowych barwach) bądź masywne, miodowe kalcyty, podobne do tych znanych z rejonu Kadzielni.










Okaz z niespodzianką – wnętrze pomiędzy
kryształami kalcytu zamieszkiwało kilka os 🙂


Znaleziony stalaktyt

Powyższy okaz po przecięciu i wypolerowaniu

Niektóre z pozostałych okazów
(po przecięciu, przygotowane na poler. Fotografie robione „na mokro”)

PODWIŚNIÓWKA
Świętokrzyskie, Polska

W odległości około 9 km na północ od Kielc, w miejscowości Wiśniówka eksploatowana jest jedna z najstarszych skał Gór Świętokrzyskich, czyli kambryjski piaskowiec kwarcytowy.
Jest to skała godna uwagi nie tylko z powodu swojego wieku, ale również ze względu na szereg minerałów występujących w jej obrębie*. Należy tutaj wymienić m.in. kwarc, limonit, goethyt, „turgit”, markasyt oraz (co stanowi największą atrakcję kolekcjonerską) rzadkie minerały fosforanowe reprezentowane przez waryscyt, metawaryscyt i wavellit. Można na nie natrafić w spękaniach i pustkach skalnych, związanych ze strefami uskoków.



Panorama Podwiśniówki w czerwcu 2017 r.

Waryscyt występuje w postaci kulistych skupień, przeważnie o różnych odcieniach barwy zielonej (najczęściej seledynowa), czasem również miodowej bądź szarej. Swój kolor zawdzięcza domieszkom chromu i żelaza. Zwykle są to niewielkie skupienia, wielkością do 1 cm.
Wavellit natomiast występuje w postaci igiełkowych kryształów ułożonych w charakterystyczne promieniste kręgi o rozmiarach nawet do kilku centymetrów.
Okazy znajdywane w Wiśniówce mają najczęściej beżową, żółtawą lub białą barwę.


Tablica przed zakładem

Podwiśniówkę (jedna z dwóch czynnych odkrywek) odwiedzaliśmy już wielokrotnie wcześniej i zawsze udawało się wrócić z okazami do kolekcji. Tym razem jednak wejście służyło przede wszystkim celom rozpoznawczym; jeszcze do niedawna w Podwiśniówce nie prowadzono eksploatacji a nieczynne wyrobisko było łatwo dostępne. Krajobraz uległ jednak znacznej zmianie wobec tego co pamiętam z ostatniej wizyty. Spędzając tutaj kilka minut bez większego problemu natrafiłem na raczej słabe, ale dobrze rokujące na przyszłość okazy waryscytu i wavellitu.


Drobne koliste agregaty waryscytu


Wavellit (?) na powierzchni kwarcytu



Wavellit (?) na powierzchni kwarcytu

Piotr Zając
http://realgarblog.com

REALGAR* Wart wspomnienia jest fakt, że piaskowiec kwarcytowy ze względu na odpowiednie właściwości (m.in. duża twardość i wytrzymałość oraz niska nasiąkliwość i odporność na przebarwienia) stanowi materiał chętnie wykorzystywany w budownictwie, infrastrukturze i przemyśle.
Mineralizacja będzie szerzej opisana przy okazji kolejnego wpisu dot. wypraw terenowych (2017 – cz.3) oraz artykułu o piaskowcach kwarcytowych który jest w trakcie opracowywania.

Literatura:

    • Łodziński M., 2012: Chelosiowa Jama. W: Katalog obiektów geoturystycznych w obrębie pomników i rezerwatów przyrody nieożywionej (Słomka T., red), Wyd. AGH, Kraków, 563-566.
    • Słomka T., Joniec A., 2012: Góra Rzepka. W: Katalog obiektów geoturystycznych w obrębie pomników i rezerwatów przyrody nieożywionej (Słomka T., red), Wyd. AGH, Kraków, 575-577.
    • Pabian G., 2015. Kierunki zagospodarowania terenów pogórniczych na przykładzie wybranych geostanowisk Wzgórz Chęcińskich – stan aktualny i perspektywy rozwoju. Przegląd Geologiczny, Tom 63, nr 8, 470-474.

I WYSTAWA ORAZ GIEŁDA MINERAŁÓW I SKAMIENIAŁOŚCI W TARNOBRZEGU (16-17.09.2017 r.)

Pierwsza wystawa oraz giełda w Tarnobrzegu, organizowana w budynku tzw. spichlerza Muzeum Polskiego Przemysłu Siarkowego przy ul. Stanisława Pawłowskiego 14.

01-I_Gielda_Tarnobrzeg
Plakat imprezy

Wydarzenie bardzo pozytywne i zarazem niezwykle potrzebne ze względu na bogatą historię górnictwa siarkowego na tym terenie oraz wspaniałe okazy z czasów trwającej eksploatacji złóż siarki. Impreza która moim zdaniem powinna stać się cyklicznym wydarzeniem i trwać już od lat, jak chociażby ma miejsce np. w Strzegomiu.
Na miejscu nie pojawiły się co prawda tłumy kupujących, ale za to mieliśmy okazję by poznać miejscowych kolekcjonerów i wymienić się doświadczeniami.
Powierzchnia giełdy niewielka, całość zamykała się w jednej sali spichlerza. Łącznie z naszym było sześć stoisk, z czego dwa nastawione przede wszystkim na okazy z Machowa.

02-I_Gielda_Tarnobrzeg
03-I_Gielda_Tarnobrzeg

W spichlerzu gościliśmy jedynie w sobotę ale wyglądało na to, że słaba pogoda odstraszyła chętnych (lało niemiłosiernie), bądź reklama dotarła do zbyt małej liczby odbiorców. Pewnie trzeba trochę czasu by taka impreza się rozkręciła i w kolejnych latach będzie już tylko lepiej. Nie było przepychu i panowała przyjemna kameralna atmosfera a jedynym poważniejszym problemem było zbyt słabe oświetlenie pomieszczenia (panował półmrok). Kto nie zabrał ze sobą własnej lampy, tracił na tym ogromnie, po prostu na stoisku było ciemno. Tym samym przepraszam za jakość niektórych fotografii – sporo musiałem odrzucić a niestety nie zabrałem ze sobą statywu (nie jestem również zwolennikiem zbyt częstego używania lampy błyskowej). Myślę, że mimo wszystko poradziłem sobie nie najgorzej i ujęte zostało to, co najważniejsze.

04-I_Gielda_Tarnobrzeg

Zwieńczeniem imprezy był konkurs na najlepszy okaz pochodzący z Tarnobrzeskiego Zagłębia Siarkowego. Poniżej stolik z okazami konkursowymi.

05-I_Gielda_Tarnobrzeg

Zwyciężył okaz p. Andrzeja Bezkorowajnego, czyli największe prezentowane kryształy celestynu (prawy górny róg). Mój okaz co prawda nie zdobył miejsca ale chociaż jestem szczęśliwy za wyróżnienie (okaz po środku).

06-I_Gielda_Tarnobrzeg 08-I_Gielda_Tarnobrzeg
07-I_Gielda_Tarnobrzeg 09-I_Gielda_Tarnobrzeg

Okazy konkursowe

Fotorelację zaczniemy od tego co najbardziej interesujące, czyli okazów z Machowa. Poniżej fotografie z wystawy i części handlowej p. Marka Zdyrskiego – to właśnie tutaj spędziliśmy najwięcej czasu 🙂

10-I_Gielda_Tarnobrzeg
Pan Marek ze swoją kolekcją

11-I_Gielda_Tarnobrzeg
12-I_Gielda_Tarnobrzeg
Baryt
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

13-I_Gielda_Tarnobrzeg
Kryształy siarki na wapieniu 
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

14-I_Gielda_Tarnobrzeg 15-I_Gielda_Tarnobrzeg

Kryształy celestynu
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

16-I_Gielda_Tarnobrzeg
Siarka (skupienia kuliste)
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

17-I_Gielda_Tarnobrzeg 18-I_Gielda_Tarnobrzeg

Kryształy celestynu
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

19-I_Gielda_Tarnobrzeg
Celestyn
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

88-I_Gielda_Tarnobrzeg
Siarka woskowa
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

21-I_Gielda_Tarnobrzeg
Celestyn, baryt (?)
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

Poniżej zamieszczam fotografie bogatego zbioru hauerytów z margli pectenowych Jeziórka.
Od dłuższego czasu polowałem na ten minerał, ale dotychczas zniechęcały mnie zarówno cena jak i jakość okazów dostępnych na rynku. Tym razem udało się kupić taki okaz jaki chciałem i jestem szczęśliwym posiadaczem hauerytu z Jeziórka! (będzie przy okazji kolejnego wpisu dot. nowości w kolekcji).

22-I_Gielda_Tarnobrzeg
Drobne kryształy hauerytu
Poch.: Jeziórko, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

23-I_Gielda_Tarnobrzeg 24-I_Gielda_Tarnobrzeg

25-I_Gielda_Tarnobrzeg

26-I_Gielda_Tarnobrzeg 27-I_Gielda_Tarnobrzeg

28-I_Gielda_Tarnobrzeg
29-I_Gielda_Tarnobrzeg

30-I_Gielda_Tarnobrzeg 31-I_Gielda_Tarnobrzeg

Haueryt w marglu pectenowym
Poch.: Jeziórko, Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

34-I_Gielda_Tarnobrzeg
Fragment rdzenia wiertniczego z Jeziórka

32-I_Gielda_Tarnobrzeg 33-I_Gielda_Tarnobrzeg

Celestyn na siarce
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

Poniżej sesja okazu który mnie szczerze zafascynował. Kryształ bardzo przejrzystego, pięknie załamującego światło gipsu z Machowa.
Okaz wypożyczony na czas giełdy, wystawa p. Marka Zdyrskiego

35-I_Gielda_Tarnobrzeg

36-I_Gielda_Tarnobrzeg 37-I_Gielda_Tarnobrzeg

Fotografie gipsu w świetle UV:

38-I_Gielda_Tarnobrzeg 39-I_Gielda_Tarnobrzeg

Machowskie kolekcje pozostałych wystawców:

40-I_Gielda_Tarnobrzeg

41-I_Gielda_Tarnobrzeg
Piękny okaz barytu z kryształami siarki
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

42-I_Gielda_Tarnobrzeg
Baryt
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

43-I_Gielda_Tarnobrzeg

44-I_Gielda_Tarnobrzeg 45-I_Gielda_Tarnobrzeg

Celestyn, kryształy znacznych rozmiarów
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

46-I_Gielda_Tarnobrzeg
Celestyn
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

47-I_Gielda_Tarnobrzeg
Machowskie wapienie osiarkowane

48-I_Gielda_Tarnobrzeg
Kryształ siarki
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

49-I_Gielda_Tarnobrzeg
Stalaktyt barytowy z wnętrzem wypełnionym siarką
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

50-I_Gielda_Tarnobrzeg
Chryzopraz
Poch.: Szklary, Dolnośląskie, Polska

51-I_Gielda_Tarnobrzeg
Halit
Poch.: Inowrocław, Kujawsko-pomorskie, Polska

52-I_Gielda_Tarnobrzeg
Halit
Poch.: Inowrocław, Kujawsko-pomorskie, Polska

53-I_Gielda_Tarnobrzeg
Gips
Poch.: Podgrodzie, Podkarpackie, Polska

54-I_Gielda_Tarnobrzeg
Halit, sylwin, karnalit
Poch.: Kłodawa, Wielkopolskie, Polska

55-I_Gielda_Tarnobrzeg
Waryscyt
Poch.: Wiśniówka, Świętokrzyskie, Polska

56-I_Gielda_Tarnobrzeg
Wavellit
Poch.: Wiśniówka, Świętokrzyskie, Polska
Ten trafił do mnie!

57-I_Gielda_Tarnobrzeg
Metawaryscyt
Poch.: Wiśniówka, Świętokrzyskie, Polska

58-I_Gielda_Tarnobrzeg
Waryscyt i metawaryscyt
Poch.: Wiśniówka, Świętokrzyskie, Polska

59-I_Gielda_Tarnobrzeg
Wavellit
Poch.: Wiśniówka, Świętokrzyskie, Polska
Temu też nie popuściłem 🙂

60-I_Gielda_Tarnobrzeg 61-I_Gielda_Tarnobrzeg

Baryt
Poch.: Olkusz, Małopolskie, Polska
Taki okaz to bym chętnie widział w swojej kolekcji

62-I_Gielda_Tarnobrzeg
Blenda cynkowa
Poch.: ZGH Bolesław, Małopolskie, Polska

63-I_Gielda_Tarnobrzeg
Galena i sfaleryt
Poch.: Pomorzany, Olkusz, Małopolskie, Polska

64-I_Gielda_Tarnobrzeg
65-I_Gielda_Tarnobrzeg
Buteleczki z węglowodorami fliszu karpackiego

66-I_Gielda_Tarnobrzeg
67-I_Gielda_Tarnobrzeg
Wapienie osiarkowane z Piaseczna

68-I_Gielda_Tarnobrzeg
Kości zostały rzucone…

Próbując wybierać co lepsze z marokańskich agatów trzeba było się posiłkować latarką w telefonie.

69-I_Gielda_Tarnobrzeg
70-I_Gielda_Tarnobrzeg
Agaty
Poch.: Kerrouchene, Khénifra, Béni Mellal-Khénifra, Maroko

71-I_Gielda_Tarnobrzeg
Azuryt z malachitem
Poch.: Kerrouchene, Khénifra, Béni Mellal-Khénifra, Maroko

72-I_Gielda_Tarnobrzeg
Spirytyzowane amonity
Poch.: Litmanová, Stará Ľubovňa, Prešov, Słowacja

73-I_Gielda_Tarnobrzeg
Kalcyt na fluorycie

74-I_Gielda_Tarnobrzeg
Bixbyit
Poch.: Solar Wind claim, Thomas Range, Juab, Utah, USA

75-I_Gielda_Tarnobrzeg
Rubin
Poch.: Mogok, Pyin-Oo-Lwin, Mandalay, Myanma, Birma

Poniżej fotografie okazów z powyższej lokalizacji, w świetle UV:
76-I_Gielda_Tarnobrzeg
77-I_Gielda_Tarnobrzeg
80-I_Gielda_Tarnobrzeg81-I_Gielda_Tarnobrzeg

78-I_Gielda_Tarnobrzeg 79-I_Gielda_Tarnobrzeg

Rubiny i spinele pochodzące z Birmy w świetle UV

Na giełdzie prócz niewielkiej przestrzeni handlowej zaprezentowaliśmy również nasze kolekcje okazów z kopalni siarki w Posądzy.
Poniżej fotografie wystawy. Potraktujcie to jednak poglądowo, kiedyś pokuszę się o lepsze przedstawienie naszych zbiorów.

82-I_Gielda_Tarnobrzeg
Gotowi do skoku na klienta

83-I_Gielda_Tarnobrzeg
84-I_Gielda_Tarnobrzeg
85-I_Gielda_Tarnobrzeg
86-I_Gielda_Tarnobrzeg
Jeden z naszych najlepszych okazów – druza wypełniona kryształami celestynu w mioceńskim wapieniu. Dwie połówki w dwóch kolekcjach.

87-I_Gielda_Tarnobrzeg
Wyjeżdżając 🙂

Piotr Zając
http://realgarblog.wordpress.com

REALGAR