Miesiąc temu ukazała się książka „Meteoryty Polski i Świata” autorstwa dra Eligiusza Szełęga i Kazimierza Mazurka. Czas na krótką recenzję tej pozycji. Jest to z pewnością książka nieoczywista i nie tylko dlatego, że większość naszych (czyt. realgarowych) zainteresowań kręci się wokół ziemskich minerałów, a ta publikacja opisuje przybyszów z kosmosu. Wyróżnia się ona również tym, że w odróżnieniu od pozostałych opisywanych tu wydawnictw, nie jest to książka popularnonaukowa, lecz pozycja o rzadko spotykanej, dość niszowej tematyce.

Meteoryty Polski i Świata – recenzja książki o meteorytach

Pierwszego ze współautorów – dra Eligiusza Szełęga, chyba nikomu w środowisku mineralogicznym przedstawiać nie trzeba. Jest on autorem cenionych atlasów minerałów, które na stałe weszły do kanonu literatury geologicznej w Polsce. Znany i szanowany ekspert, kolekcjoner minerałów, a także stały bywalec wydarzeń i giełd, gdzie z pasją identyfikuje okazy i dzieli się wiedzą z innymi pasjonatami. Ponadto pełni funkcję adiunkta w Instytucie Nauk o Ziemi w Instytucie Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego.

Drugi z autorów – Kazimierz Mazurek to jeden z najbardziej cenionych polskich kolekcjonerów meteorytów. Oprócz ogromnej wiedzy na temat kosmicznych okruchów spadających na Ziemię, także, co nie będzie zaskoczeniem – właściciel bodaj największej (kwalitatywnie oraz kwantytatywnie) polskiej kolekcji meteorytów. Popularyzator nauki oraz jeden z  założycieli Polskiego Towarzystwa Meteorytowego.

Jak powszechnie wiadomo, uznane nazwisko autora to połowa sukcesu wydawniczego. W przypadku tej książki, mocne autorytety z całą pewnością ugruntowały jej pozycję. Połączenie wiedzy o minerałach dra Szełęga z doświadczeniem praktycznym i kolekcjonerskim Kazimierza Mazurka sprawia, że książka „Meteoryty Polski i świata” jest pozycją unikatową na naszym rynku.

Meteoryty, tektyty i figury Widmanstattena między wierszami

Książkę podzielono na 13 głównych modułów. Na początek autorzy opisują podstawowe, można powiedzieć „skałotwórcze” minerały budujące okruchy skalne przylatujące z kosmosu. Każdy z wymienionych minerałów okraszony jest szczegółowym opisem i fotografiami. To encyklopedyczna pigułka, streszczająca najważniejsze cechy i właściwości danego minerału.

Dla ułatwienia przyszłej identyfikacji każdy wzmiankowany minerał został przedstawiony na fotografiach mikro- oraz makroskopowych. W dalszej części autorzy dokładnie i skrupulatnie opisują poszczególne typy meteorytów – chondryty, achondryty, meteoryty żelaziste oraz żelazisto-kamienne. I tutaj do każdej z podgrup dołączono liczne ilustracje. Są one (szczególnie od technicznej strony) ciekawsze, bo pokazują już konkretne okazy, nie tylko w skali mikro. Możemy nacieszyć oczy wieloma formami tego, co wg mnie w meteorytach żelazistych najbardziej fascynujące – figurami Widmanstattena.

Nie brakuje też omówienia tego, co z meteorytami nieodzownie związane – tektytów. Szczególnego rodzaju szkliwa tworzącego się bardzo lokalnie w trakcie uderzenia większych meteorytów w powierzchnię ziemi. Autorzy opisują te ultrarzadkie znaleziska w szczegółowy sposób, dzieląc je na kilka grup i okraszając wszystko wysokiej jakości fotografiami okazów.

Tym, co wyróżnia leksykon autorstwa E. Szełęga i K. Mazurka na tle innych opracowań nt. kosmicznych skał jest rozdział o polskich meteorytach; to czego polscy kolekcjonerzy i meteorytowi patrioci nie znajdą w literaturze zagranicznej. Książka opisuje wszystkie zarejestrowane w Meteoritical Bulletin Database polskie meteoryty. Robi to oczywiście z encyklopedyczną szczegółowością.

Fałszywe meteoryty. Jak rozpoznać gwiezdnego oszusta?

Bardzo istotną częścią publikacji jest jeden z ostatnich, chyba najkrótszych rozdziałów: „Fałszywe meteoryty”. Rozdział ten jest szczególnie przydatny dla osób, które zastanawiają się, jak rozpoznać meteoryt i odróżnić go od antropogenów. Jest to streszczenie cech i właściwości, które pomogą w tej niekoniecznie oczywistej sztuce. Każdy uczestnik forów i obserwator grup o minerałach spotkał się już z setkami podobnych pytań: „Znalezione na leśnej drodze, czy to meteoryt?” Dzięki temu można samemu zbadać to znalezisko z czarną, jakby obtopieniową skorupą, posiadające wysoką gęstość, jasnym wnętrzem na przełamie, jeszcze do tego przyciągające magnes (sic!). Sprawdzić, porównać, a potem rzucić pośród innych leżących wokół żużli i szlak 😉

Podsumowując

„Meteoryty Polski i Świata” zdecydowanie nie są lekturą do poduszki lub na leniwe popołudnie z kawką. To obszerny, bo ponad 300-stronicowy tom nasycony rzetelnymi informacjami i fotografiami. Jest to kompendium wiedzy, które z encyklopedyczną dokładnością opisuje złożoność meteorytów: ich pochodzenie, typów, podtypów.

Książka ta pozwoli znacząco poszerzyć wiedzę każdemu, kto dopiero odkrywa swoje zamiłowanie do kolekcjonowania lub nawet niełatwego procesu poszukiwania meteorytów. Jednocześnie, obeznanym w temacie pomoże usystematyzować tak potrzebną w budowaniu swojej pasji wiedzę. Jest to nie tylko kopalnia informacji o (nie tak) rzadkich gościach z kosmosu, ale równocześnie „Meteoryty Polski i Świata” stanowi jedno z najbardziej kompleksowych opracowań dostępnych na rynku.

Gdzie kupić Meteoryty Polski i Świata?

Książkę ukazała się nakładem wydawnictwa Multico. Jest do kupienia w internetowej księgarni tego wydawnictwa – lasksiazek.pl oraz w dobrych księgarniach. Dla czytelników bloga mamy niespodziankę: przy zakupie na stronie lasksiazek.pl, używając kodu rabatowego REALGAR otrzymacie 30% zniżki od cen katalogowych na całą ofertę (przewodniki, atlasy, poradniki, książki dla dzieci i inne publikacje). Kod rabatowy jest ważny do 9 kwietnia 2026 roku.

Radosław Mółka
Uzupełnienia: Piotr Zając
Film: Piotr Zając, Marcin Kaczmarczyk, Alicja Szambelan-Turek, Radosław Mółka.
realgarblog.com