PERŁY JANINY czyli o wyjątkowej kolekcji Pawła Siudy i libiąskich Skittlesach


Kopalnia Janina to działająca od 1907 roku kopalnia węgla kamiennego znajdująca się w Libiążu, w województwie małopolskim, we wschodniej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Zakład należy do spółki TAURON Wydobycie S.A.

kopalnia janina
Kopalnia Węgla Kamiennego Janina nocą. Widok od strony Moczydła. 2013 rok

Jest to kopalnia o największych zasobach operatywnych węgla kamiennego w Polsce. Szacuje się ilość około 2,1 mld ton węgla w złożach, co przy obecnie zaplanowanym poziomie eksploatacji, aspektach ekonomicznych i skomplikowanej budowie geologicznej powinno pozwolić na funkcjonowanie zakładu jeszcze przez około 60-70 lat. Równocześnie Janina planowana jest jako jedna z ostatnich, najpóźniej przeznaczonych do likwidacji polskich kopalń węgla energetycznego. Obecnie ilość zatrudnionych na zakładzie to około 2300 osób. Janina funkcjonuje na obszarze górniczym o powierzchni 81,13 km2, a wydobycie jest prowadzone w trzech rejonach wydobywczych i obejmuje eksploatacje pokładów 119/2, 203/3 oraz 207. Zakład posiada system odwadniania wyposażony w rezerwę pomp i wyrobisk wodnych z powodu napływu wód dołowych do wyrobisk podziemnych (ok.19 m3 wody/min). Eksploatowany węgiel pochodzi z Produktywnych Warstw Węglonośnych zalegających na głębokości do 1000 m. Reprezentowany jest przez westfal C i D warstw libiąskich i łaziskich oraz górną część formacji orzeskich. Janina dostarcza na rynek węgiel kamienny typu 31.1 i 31.2 o średniej zaw. popiołu max. do 14,85% (207) i średniej zaw. siarki max. do 2,33% (119/2).

janina libiąż
Mapa lokalizacyjna z oznaczeniem KWK Janina. OpenStreetMap

Powyższy tekst może stanowić opis jakiejkolwiek kopalni węgla kamiennego w Polsce, jednak jest w Janinie coś, co nas bardzo zainteresowało. Po raz pierwszy kopalnia przykuła uwagę kolekcjonerów w styczniu 2020 roku, gdy znany libiąski pasjonat lokalnej historii i przyrody Paweł Siuda zaprezentował na fejsbukowej grupie MINERAŁY STAREJ KAMIENICY I NIE TYLKO okazy swoich pereł jaskiniowych (nazywanych przez niektórych również perłami kopalnianymi). Poniżej znajdziecie relację z tego odkrycia bezpośrednio od Pawła:

perły janina

W jednym z wyrobisk wentylacyjnych na poziomie 300 m, kopalni węgla kamiennego Janina w Libiążu, zaobserwowałem mnóstwo białych i szarawych kuleczek. Były rozsypane na sporym obszarze spągu tego wyrobiska. Wszędzie tam płynęła woda wydostająca się ze stropu i ociosów tego chodnika. Początkowo myślałem, że to jakiś żwir potrzebny do betonowania. Z ciekawości zabrałem kilka tych kuleczek ze sobą. Nie interesowałem się jeszcze wtedy minerałami i ich kolekcjonowaniem. W domu jedną kuleczkę rozłupałem i wtedy zobaczyłem różnokolorowe warstwy. Kompletnie się na tym nie znając zrobiłem kilka zdjęć i wrzuciłem na grupy identyfikujące minerały. Wtedy grupowicze określili te kuleczki jako konkrecje aragonitowe lub kalcytowe, tzw. perły jaskiniowe. Sama zasada powstawania tych perełek jest praktycznie taka sama jak powstawanie perełek w jaskiniach, jednak tutaj, w kopalni proces ten przebiega dużo szybciej. Myślę że to wyrobisko nie jest starsze niż 50 lat. Zawarte w wodzie kopalnianej związki mineralne, głównie wapienne, osadzają się warstwowo na napotkanym jądrze. Jest to np. kamień, kawałek węgla, betonu, jakaś drzazga drewniana czy kawałek metalu. W zależności od rodzaju zawartych w wodzie składników, warstwy mają różne barwy. Przez kilka miesięcy udało mi się pozyskać sporo perełek. Wiele z nich po przecięciu przypominało agaty. Tak powstała moja kolekcja perełek jaskiniowo-kopalnianych. Pierwsze konkrecje pozyskałem we wrześniu 2019 r. Z informacji jakie posiadam, w chwili obecnej wyrobisko to jest już zlikwidowane, wiec dostęp i pozyskanie tych konkrecji jest niemożliwe.

kopalnia janina perły janina
Spąg wyrobiska wyłożony setkami drobnych, kilkucentymetrowych pereł

misa martwicowa
Perły tworzące się w niewielkiej misie martwicowej

.
Perły jaskiniowe są pizoidami, czyli zwykle niewielkimi (>2 mm) ziarnami węglanu wapnia o koncentrycznej budowie. Jest to forma krasu podziemnego, wskutek reakcji chemicznych tworząca się w wypełnionych poruszającą się wodą zagłębieniach (tzw. misach). Wnętrze perły stanowi jej jądro, będące ośrodkiem koncentracji na którym narastają kolejne warstwy węglanu wapnia. Jądrem może być jakikolwiek materiał na którym możliwe jest nagromadzenie się węglanu wapnia. Sam proces tworzenia się pereł jest stosunkowo krótki. Znane są chociażby perły z podziemi wałbrzyskiego Zamku Książ, gdzie w drążonych podczas II wojny światowej korytarzach utworzyły się niecki wraz z licznymi perłami jaskiniowymi.
Materiał skalny z Janiny został przebadany, potwierdzając tym samym, że koncentryczne warstwy w libiąskich perłach stanowi kalcyt.

perła jaskiniowa
Schematyczny przekrój przez libiąską perłę jaskiniową. Rysunek: M. Kaczmarczyk

perły siuda
Zebrane perły po oczyszczeniu

Paweł Siuda urodził się w 1971 roku. Minerały kolekcjonuje dopiero od kilku lat, ale już udało mu się zebrać sporą kolekcję okazów z różnych krajów. Jednymi z jego ulubionych są lokalne minerały, m.in. pochodzące z Libiąża (kamieniołom Libiąż czy KWK Janina) oraz z rejonu Krzeszowic (Rudno, Regulice). Również Pawłowi zawdzięczamy w naszych kolekcjach okazy brucytu z kam. Dubie – jedyne trafienie tego minerału w ostatnich latach.

paweł siuda
Paweł Siuda w terenie

Prócz minerałów Paweł ma wiele innych zainteresowań, m.in. udziela się społecznie, jest miłośnikiem przyrody oraz walczy o wstrzymanie wycinki drzew w swojej okolicy. Bierze również udział w różnych inicjatywach, a także często promuje przyjazne akcje wobec zwierząt. Pasjonuje go lokalna historia.

perły libiąż Przykładowa gablotka z perłami jaskiniowymi z KWK Janina w kol. Pawła Siudy

Po zaprezentowaniu perełek na grupach związanych z minerałami, dostałem dużo zapytań czy mógłbym je sprzedać lub wymienić. Kilka sprzedałem, ale wiele zacząłem wymieniać za inne minerały i tak rozpoczęła się moja przygoda z mineralogią. Skupiam się głównie na okazach z Polski, choć nie pogardzę też pięknymi zagranicznymi minerałami. W związku z tym, że mieszkam blisko Rudna i Regulic, największą część mojej kolekcji (poza perełkami) stanowią agaty z tych lokalizacji. W ogóle agaty przeważają w moich zbiorach. Posiadam również sporo kalcytów, głównie z lokalnych, podkrakowskich kamieniołomów. Wcześniej zbierałem piasek z różnych zakątków ziemi. Mam z prawie dwustu lokalizacji, prawie wszystkich kontynentów, oprócz Antarktydy
.
Poniżej prezentujemy przykłady pereł z KWK Janina. Wszystkie wyjątkowe, o różnorodnej formie i barwie. Niektórym z uwagi na różnobarwne warstwy przypominają one agaty, inni natomiast widzą w nich libiąskie Skittlesy…aż się chce ich skosztować 🙂

perły siuda
Jedna z największych znalezionych pereł

paweł siuda
Kolekcja Pawła Siudy zachwyca różnorodnością oraz formą zaprezentowania

paweł siudaPozostała część zbiorów Pawła mieści się między innymi w gablotach, ale o tym w kolejnej części… 😉

Tomasz Zyguła i Piotr Zając
Serdecznie dziękujemy p. Pawłowi Siuda za współpracę i pomoc w realizacji wpisu
realgarblog.com

Daj Kamienia
.

Poznaj pozostałe wpisy na blogu REALGAR:

UKRAIŃSKIE MINERAŁY z rosyjskim atakiem w tle
REGULICE – co wulkanizm ma do ametystów i agatów?
INKLUZJE czyli o tym co w krysztale zamknięte
RUDNO – O melafirach, heulandycie i agatach
KOPALNIA W POSĄDZY – Zapomniane dziedzictwo siarkowe

Literatura:

  • Raport ekspercki na temat złóż i aktywów wydobywczych będących w posiadaniu TAURON POLSKA ENERGIA S.A. 12 kwiecień 2010, str. Z-83 – Z-85
  • https://www.cire.pl/artykuly/serwis-informacyjny-cire-24/184601-tauron-wydobycie-zakonczy-budowe-poziomu-800-metrow-w-kopalni-janina-w-trzecim-kwartale-2021-roku

#kwkjanina  #perłyjaniny #kopalniajanina #perłylibiąż #minerałylibiąż #tauronwydobycie #perłyjaskiniowe #perłykopalniane #pizoidy #formykrasu #węgieljaniny

Fraza kluczowa: Kopalnia Janina – perły jaskiniowe | Kopalnia Janina – największe zasoby operatywne węgla kamiennego w Polsce | Kopalnia Janina – libiąskie Skittlesy


Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *